Kamu iktisadi teşebbüsü (KİT) nedir?

0
473

Türkiye’de kamu iktisadi teşebbüsleri yasal düzenlemesi 1938 yılına kadar gitmektedir. 2001 krizine kadar hemen hemen bütün ekonomik krizlerin reçetelerinde KİT Ürünlerine Zam başlığını görüyoruz. Peki, Kit nedir ve Türkiye’de KİT’lere neden ihtiyaç duyulmuştur? Kamu İktisadi Teşebbüsü Nedir başlıklı yazımızda bu konulara değineceğiz.

KİT NEDİR? (Kamu İktisadi Teşebbüsü)

İlk kez 1961 Anayasasıyla düzenlenen Kamu İktisadi Teşebbüsü, İktisadi Devlet Teşekküllerinin, Kamu İktisadi Kuruluşlarının, Müesseselerin ve Bağlı Ortaklıkların genel adıdır. Bu tanımları yapmadan önce Türkiye’de KİT’ler neden kurulmuştur sorusunu cevaplandıracağız. Bu hususu cevaplandırmadan önce Kamu İktisadi Kuruluşunun kurulmasında devletçilik politikasının yattığını söylemek istiyorum. Devletçilik ekonomik hayatta devletin başat rol oynadığı,  ekonomiye devletin yön verdiği ekonomik sistemdir.

Türkiye’de Kitler Neden Kurulmuştur?

Osmanlı Devleti geçirdiği uzun savaşlarla beraber ekonomik olarak ciddi yıkım içindeydi. Özellikle Balkan Savaşları, 1.Dünya Savaşı, uygulanan kapitülasyon ve Duyum-u Umumiye İdaresi Osmanlı Ekonomisini sıfırlayacak duruma getirmiştir. Genç Cumhuriyet’in Kurtuluş Savaşı ile beraber kurulması ve Osmanlı’dan kalan borçları yüklenilmesi piyasada bir süre daha devlet güdümünü mecbur kılmıştır. Peki, neden devlet piyasada aktif rol oynamalıydı. Devletin piyasada aktif rol oynama sebeplerini kısaca sayacak olursak:

  • Ekonomik kalkınmayı sağlamak
  • Sermaye yetersizliği sebebiyle eksik kalan girişimleri devlet eliyle gerçekleştirmek
  • Tekeller oluşturmak ve bunları devlet eliyle gerçekleştirmek

Kamu İktisadi Teşebbüslerini, İktisadi Devlet Teşekkülü, Kamu İktisadi Kuruluşu, Müessese ve Bağlı Ortaklıkların tanımlarını yaparak yazımıza devam edelim.

İktisadi Devlet Teşekkülü Nedir?

İktisadi Devlet Teşekkülü sermayesinin tamamı devlete ait olup iktisadi alanda faaliyet gösteren kamu iktisadi kuruluşlarıdır. İktisadi Devlet Teşekküllerinin kuruluş amacı ticaridir ve piyasalarda özel sermaye gibi kar amaçlı faaliyet gösterirler.

İktisadi Devlet Teşekkülü Örnekleri:

  • Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş
  • Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAY-KUR)
  • DevletMalzeme Ofisi (DMO) Genel Müdürlüğü
  • Elektrik Üretim A.Ş.
  • Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi.
  • Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü
  • Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü

Kamu İktisadi Kuruluşu

Kamu iktisadi Kuruluşları, sermayesinin tamamı devlete ait olup kamu yararı amacıyla faaliyette bulunan kamu iktisadi teşebbüsüdür.

KİK ve İDT’ler arasında fark var mıdır?

İDT ve KİK’ler her ne kadar kamu iktisadi devlet teşekkülleri olsalar da kuruluş amaçları ve işleyişleri farklıdır. İDT’ler ticari faaliyet için kurulurken KİK’lerin amacı kamu yararıdır. İDT’ler piyasa koşullarında rekabet halinde faaliyet gösterirken KİK’ler tekel niteliğindedir.

KAMU İKTİSADİ KURULUŞ ÖRNEKLERİ

  • Türkiye Elektrik Kurumu (TEK),
  • C. Devlet Demiryolları (TCDD),
  • C. Posta Telgraf Ve Telefon İşletmesi (PTT),
  • Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ),
  • Türk Hava Yolları (THY),
  • Uçak Servisi A.Ş. (USAŞ)

Müessese: Sermayesinin tamamı bir iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olup, ona bağlı olan işletme veya işletmeler topluluğudur.

Bağlı Ortaklık: Sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğudur.

İştirakler: Kamu İktisadi teşebbüslerinin veya bağlı ortaklarının sermayelerinin en az yüzde on beşinin, en çok yüzde ellisine sahip bulundukları anonim şirketlerdir. İştirakler faaliyetlerinde tamamıyla özel hukuk hükümlerine tabiidir.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here