Kamu Harcamalarına Dair Yaklaşımlar

0
239

Kamu Harcaması nedir başlıklı yazımızla Kamu Harcamasının tanımını yapmıştık. Bu yazımızı Kamu Harcamalarının Sınıflandırılması ile devam ettirmiştik. Şimdiki yazımızda ise Kamu Harcamaları artar mı? Kamu harcamalarının artış nedenleri nelerdir? Bu ve benzeri sorulara dair maliyecilerin görüşleri ile yanıt arayacağız.

Kamu harcamalarına dair ilk çalışmaları yapan Wagner olmuştur. Wagner bu artışı belirtmiş ve bu artışın bir sosyal yasa gereği olduğunun vurgulamıştır. Öyleyse Wagner ile başlayalım.

Kamu Harcamalarına Dair Maliyecilerin Görüşleri

Wagner’in Kamu Harcamaları Artış Yasası: Wagner’e göre kamu harcamalarının artışı bir sosyal yasa sebebiyle olmaktadır. Ona göre kamu harcamalarının artış sebepleri devletin ekonomiye müdahalesi ve toplumların ekonomik – sosyal gelişmeleridir. Bu durum sosyal bir yasanın gereğidir. Bu doğrultuda kamu harcamaları, kamu faaliyetlerinin artışının bir sonucudur. Toplumların Sosyal ilerleme istekleri kamu harcamalarını da arttırmayı mecburi kılmaktadır. Kamu Harcamalarının artmasını devamlı kılan sebeplerden biri ise devletlerin daha önce gördükleri hizmetleri daha kaliteli ve etkin sunmalarıdır. Wagner’in bu analizi uzun dönemli bir analizdir

Henry Carter Adams: Adams Kamu Harcamalarının artışı konusunda Wagner’i doğrulamış olsa da bu artışın sebeplerinin ülkeden ülkeye farklılık göstereceğini belirtmiştir.

Francesco Nitti: Nitti, Adams gibi kamu harcamasının arttığını savunan iktisatçılardandır.  Nitti bu artışın sebebini ise savunma ve iç güvenlik harcamalarına dayandırmaktadır. Tam bu noktada Nitti,  Wagner ile ters düşen görüşünü ifade etmektedir. Şöyle ki Nitti, iç güvenlik ve savunma harcamaları çıkarılınca Wagner’in tezinin çürüyeceğini belirtmiş ve kamu harcamalarının artışını bir yasa olarak ileri sürülemeyeceğini belirtmiştir.

Richard A. Musgrave: Musgrave maliye okumalarında karşımıza çıkan önemli maliyecilerdendir. Kamu harcamalarına dair çalışması 1890-1948 yıllarında ABD’yi kapsamaktadır. Çalışmasına göre kamu harcamalarını arttıran sebepler savaş ve savaşlarla ilgili sebeplerden kaynaklanmaktadır. Bu sebepler çıkarıldığında kamu harcamalarının istikrarlı seyir izleyeceği doğrultusundadır. Musgrave ülkelerin gelişmişliğini tamamlaması ile beraber harcamaların eğitim, sağlık gibi sosyal alanlara kayacağını belirtmiştir.

Rostow: Rostow’un maliyeye katkılarının başında kalkınma aşamaları kuramı Bu aşamaları sıralayacak olursak; Geleneksel Toplum, Kalkışa Hazırlık, Kalkış; Olgunlaşma ve Kitle Tüketimi olmak üzere 5 sıralı adımdan oluşmaktadır. Rostow kamu harcamaları artışını ekonomik  gelişme ve bu gelişimin sağlamasında devletin oynadığı rol ile açıklar. Ona göre devletin fiskal olduğu kadar fiskal olmayan görevlerini yerine getirmesi kamu harcamalarını attırmaktadır.

Peacock ve Wiseman Sıçrama Tezi: Sıçrama tezi kamu harcamalarını olağanüstü olaylara bağlı olarak katlanılabilir vergi yükü yoluyla açıklayan görüştür. Savaş gibi olağanüstü durumlarda devletler vergi yükünü arttırmaktadır. Savaş sonrası ise devletler vergi indirimine gitmemektedir. Böylece doğan ek gelir ile yeni mal ve hizmetler yerine getirilir. Bu ek harcama kamu harcamalarını arttırmaktadır. Sıçrama tezi kısa dönemli analizdir.

Niskanen: Niskanen kamu harcamalarının artışına dair görüşlerini bürokrasiyi inceleyerek yapmıştır. Ona göre bürokratların refahlarını arttırmak istemelerinden dolayı kamu harcamaları artmaktadır.

Clark: Vergilerle karşılanan Kamu Harcamalarının milli gelirin %25’ini aşmaması gerektiğini belirtmiştir.

Buchanan: Anayasal iktisatçılardan biri olan Buchanan meclisin piyasaya müdahale etmemesi için siyasi gücün anayasa ile sınırlandırılması gerektiğini belirtmiştir.

Buchanan Downs- Tullock: Bir ekonomide seçmenler faydalarını, siyasi partiler oyunu, bürokratlar kendi çıkarını, çıkar grupları ise rantlarını arttırmak istemektedirler. Bu durumu maksimizasyon ilkesi olarak tanımlamışlardır.

Puviani: Seçmenin bütçe açıklarındaki artışı yanlış yorumlayarak daha fazla hizmet talep etmesini mali illüzyon olarak tanımlamaktadır.

A. Samuelson:  İktisadi Rasyonalitenin kurucusu olan Samuelson aynı zamanda mali iktisatın da temellerini atmıştır. Samuelson’a göre devlet liberal yaklaşımın öngördüğü geleneksel fonksiyonların dışında bazı faaliyetlere de katılmalıdır. Devlet burada asli unsur değil tamamlayıcı unsurdur. Samuelson’un bir diğer görüşü bölünebilen ve bölünemeyen mal ayrımını yöneliktir.

Boumol – Verimlilik Tezi: Kamu harcamalarının artış nedenini, kamunun özel sektöre göre daha yoğun maliyetlerle çalışmasına dayandırmaktadır.

Solomon Fabricant: Fabricant’ın “ABD’de Devlet faaliyetleri” adlı eseri vardır. Fabricant bu eserinde kamu harcamalarının arttığını vurgulamış olsa da Wagner’in bu artışı bir yasa olarak ileri sürmesine karşı çıkmıştır. Zira ona göre Wagner ve Adams gibi iktisatçılar az sayıda ülkeyi incelemiştir. Kanun olarak sayılabilmesi için daha fazla ülkenin incelenmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

Odle –Politik Aşamalar Tezi: Devletlerin Bağımsızlaşma Aşamaları kamu harcamalarını arttırmaktadır. Bu aşamaları sayacak olursak 1. Aşama: Devlet altyapı ve sermaye birikimini gerçekleştirir. 2. Aşama: Yabancı sermaye kanun düzenlemeleri ile ülkeye çekilir. 3. Aşama: Ulusal ekonominin kurulması ile gerçekleşir.

Kamu harcamalarının artışına dair diğer maliyecilerin görüşleri ile devam edecek olursak; Connor’un görüşü, özel servetin korunması amacıyla kamu harcamalarının arttığı yönündedir. Pyle ise kamu harcamalarının arttığını kabul etmiş ve bu artışın bazen de milli gelirden dahi daha fazla arttığını ileri sürmüştür. Kuznets kamu harcamalarının artış nedenini toplumsal refah harcamaları artışına dayandırmaktadır. Florine ve Noll kamu ekonomisinin büyüme nedenini ise bürokrasinin büyümesi ile açıklamıştır. Son olarak Gwartney’e değinecek olursak Gwartney kamu harcamalarının artış nedenini devletin temel fonksiyonlarının yanında başka fonksiyonlar da üstlenmesi ile açıklamaktadır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here