Haczedilemeyecek Mallar Nelerdir?

0
94

Pratik Vergi ailesi olarak vatandaşlarımızı vergi konularında bilgilendirmeye devam ediyoruz. Bugünkü yazımızda Haczedilemeyecek Mallar Nelerdir? diyerek bir borç takibi devamında hangi malların haczedilemeyeceğini irdeledik. O halde sözü uzatmadan yazımızı detaylandıralım.

Kamu malları

6183 sayılı Kanunun 70. maddesinin 1. bendinde haczedilemeyecek mallar arasında, devlet malları ile hususi kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar öncelikli sayılmıştır. Benzer düzenleme, 2004 sayılı İcra İflas Kanununun 82. maddesinde de mevcut olup, Devlet malları ile husus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar haczedilemeyecektir.

6183 sayılı AATUHK’nun 70. maddesi ilk fıkrasında 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi iktisadi devlet teşekkülleri, kamu iktisadi kuruluşları, bunların müesseseleri, bağlı ortaklıkları, iştirakleri ve mahalli idarelerin malları hariç olmak üzere Devlet malları ile hususi kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar.” denilerek kamu mallarının haczedilemeyeceği belirtilmiştir.

Hususi kanunlardaki hükümler nedeniyle haczedilemeyecek mallar

6183 sayılı AATUHK’nun 70. maddesi ilk fıkrasında, özel kanunlarında sosyal, teknik ve diğer sebeplerle özel hüküm mevcut olması halinde bu özel hükümler nedeniyle belirlenen malların haczedilemeyeceği hüküm altına alınmıştır.

Örneğin: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 93. maddesine göre gelir, aylık ve ödenekler; 88. maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Bu kanun hükmü gereğince ödenek, sürekli iş göremezlik gelirleri, ölüm geliri ve emekli aylıkları, sigorta primi, idari para cezası, gecikme cezası alacakları ile nafaka borçları için ilgili sigortalı, emekli veya hak sahiplerinin muvafakati olmadan da haciz konulabilmektedir. Bunun dışında kalan alacaklar için borçlu sigortalı, emekli veya hak sahiplerinin muvafakati olmadan ödenek, gelir ve aylıklarına haciz konulamamaktadır.

Gelir veya Kurumlar Vergisi mükellefiyeti sona ermedikçe ödeme kaydedici cihazlar,

Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumunca verilen burs-kredi ve nakdi yardımlar,

Ortakların kredilerine mesnet olarak gösterdikleri ürünleri, hayvanları ve üretimleri ile ilgili her türlü makine ve araçları üzerinde ortağı bulundukları kooperatiflerin mutlak rehin hakları vardır. Bunlar, borçlu ortaklara yediemin sıfatıyla teslim edilmiş sayılırlar ve 3. şahıslar tarafından hiçbir surette haczolunamazlar.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 203,207 ve 208. maddeleri hükmü gereğince aile yardımı ödenekleri ve doğum yardımı ödenekleri ve ölüm yardımı ödenekleri hiçbir surette haczedilemez.

2510 sayılı İskan Kanunu’nun 30. maddesine göre hükümetçe iskan edilenlere borçlu veya borçsuz olarak iskan yoluyla verilen gayrimenkuller on yıl süreyle hiçbir şekilde satılamaz, bağışlanamaz, rehnedilemez ve haczolunamaz.

1164 sayılı Arsa Ofisi Kanununun 11. maddesine göre, Arsa Ofisi Genel Müdürlüğü sattığı veya devrettiği arsa ve arazinin amacına uygun kullanılması için tapu kayıtlarına, satış şartlarına uygun alt yapı, yapı veya tesis yapılmadıkça üçüncü kişilere satış, devir, temlik yapılamayacağı ve haczedilemeyeceği hususunda şerhler koydurmaya yetkilidir.

4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanununun 22. maddesine göre, koruma sandığının varlıkları devlet malı sayıldığı için koruma gelirleri ile koruma sandığındaki paraya haciz konulamaz.

775 sayılı Gecekondu Kanunu’nun 34. maddesine göre belediyelerce tahsis olunan arsalar, yapılar ve arsalar üzerinde yapılan bina ile meydana gelen taşınmazlar tahsis tarihinden itibaren 10 yıllık süre içinde haczedilemez.

2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu’nun 29. maddesine göre, korunmaya ve yardıma muhtaç aile ve kişilere yapılacak ödemeler ve sağlanacak yardımlar başkasına devir, temlik ve haczedilemez.

6361 Sayılı Finansal Kiralama, Factoring ve Finansman Şirketleri Kanunu’nun 29/2 maddesine göre finansal kiralama konusu mallar, sözleşme süresi içinde haczolunamaz.

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 26. maddesine göre, her ne surette olursa olsun idarece alınan teminatlar haczedilemez.

Borçlunun şahsı ve mesleği için gerekli eşyaları

Kanunun 70. maddesinin 2 no’lu bendine göre Borçlunun şahsı ve mesleği için gerekli elbise ve eşyası ile borçlu ve ailesine gerekli olan yatak takımları ve ibadete mahsus kitap ve eşyası haczedilemez.

Muhasebeciler için gerekli eşyası olan bilgisayarı ve telefonu haczedilemez.(İzmir Defterdarlığı)

Avukatlık mesleği için gerekli olan çelik dolabı ve yazıhane masası haczedilemez. (Danıştay 4. Daire)

Bilgisayar ve eklentileri (yazıcı, tarayıcı, klavye vs.) borçlunun mesleğini devam ettirmesi zorunlu aletlerden olduğunun kabulü gerekir. Meslek için gerekli eşyanın tespitinde kıymeti fazla dahi olsa bu kapsamda değerlendirilir. ( Yargıtay 12. dairesinin kararı)

Doktorların. Avukatların ve bunun gibi meslek erbabının mesleğini icrası için gerekli olan eşyaları haciz dışında tutulacaktır. Sanatçının kostümü; terzinin kumaş, iplik ve makası; ayakkabıcının dikiş makinesi; tornacının matkap makinası, kumpası; muhasebecinin mevzuat seti ve daktilosunun yanında bilgisayarı bu kapsamda değerlendirilmesi gerekmektedir.

Pek lüzumlu ev eşyası

6183 sayılı Kanunun 70. maddesinin (3) numaralı bendine göre, vazgeçilmesi kabil olmayan mutfak takımı ve pek lüzumlu ev eşyası haczedilmesi caiz olmayan mallardan sayılmıştır.

Burada kriter eşyanın”pek lüzumlu” olmasıdır.

İcra İflas Kanunu 82. maddesine 2 numaralı bendinde yer alan pek lüzumlu ev eşyası tabirinin içeriğinde değişiklik yaparak para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere; borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için lüzumlu eşya; aynı amaçla kullanılan eşyanın birden fazla olması durumunda bunlardan birinin haczedilmesine imkan tanımıştır.

Borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için “lüzumlu” olan buzdolabı, çamaşır makinesi, televizyon, koltuk takımı, ütü, fırın, halı, bulaşık makinesi gibi insan onuruna yakışan hayatın sürdürülmesi için varlığı zorunlu olan ev eşyaları haciz konusu yapılamaz. Bu konuda, haciz konusu malın borçlunun haline uygun olup olmadığı ölçütü değerlendirmeye alınmaz.

Koltuk takımı, buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, fırın, halı vb. gibi ev eşyaları lüzumlu eşya olup haczedilmeleri mümkün değildir. Fiyatı yüksek, muhafaza ve paraya çevrilmesi kolay alıcısı bulunabilecek olan LCD, Plazma TV, kurutma makinesi gibi eşyalar, maddede öngörülen amacın dışında borçlu ve ailesi için gerekli, zorunlu mallardan değildir. (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi)

İcra ve İflas Kanunu ile 6183 sayılı Kanunun ev eşyalarının haczi noktasındaki temel farklılığı, haczedilecek eşyanın tespitinde “pek lüzumlu eşya” olup olmadığı noktasındaki düzenlemedir. Örneğin İİK’na göre bulaşık makinesi “lüzumlu eşya” olarak haczedilmesi mümkün değilken aynı eşya “pek lüzumlu eşya”olarak değerlendirilmediğinden haczedilmesi mümkündür.

Çiftçinin geçimi için gerekli eşya edevatı

Borçlu çiftçi ise kendisinin ve ailesinin geçimleri için zaruri olan arazi ve çift hayvanları ve taşıtları ve diğer teferruat ve tarım aletleri; çiftçi değilse sanat ve mesleği için gerekli olan alet ve edevatı ve kitapları; arabacı, kayıkçı, hamal gibi küçük taşıt sahiplerinin ancak geçimlerini sağlayan taşıt vasıtaları haczedilmeyecek eşyalar arasında sayılmıştır.

Buna göre çiftçi tanımı 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 52. maddesinde yapılmış olup zirai faaliyette bulunan gerçek kişilere çiftçi denir. Maddede sözü edilen “aile” tabirine çiftçinin kanunen geçindirmekle yükümlü bulunduğu kimseler dahil edilmelidir. Bu kapsamda, haczedilen traktör römorku sermaye ağırlıklı olup gerek maddede öngörülen geçim için zorunlu eşyalardan değildir. (Yargıtay 12. dairesi kararı)

Haczi caiz olmayan arazi, çift hayvanları ve ziraat aletlerini tespit ederken, bunların bir ailenin geçimi için zaruri olup olmadığı hususunun göz önünde bulundurulması gerekir. Zira arazi ve bu araziyi işletme için çalıştırılmasında zorunluluk bulunan çift hayvanları ile kullanılabilecek ziraat aletleri sıralanmış ve bunlar birbirlerine sıkı surette bağlı tutulmuştur.(Yargıtay 12. hukuk dairesi kararı)

Bunun yanında çiftçinin kendisi ve ailesi için zaruri olan arazi ve taşıtları değerlendirirken verimliliği, kaliteyi ve karlılığı arttıran, ekonomik hayata artı değerler kazandıran teknolojideki değişimleri ve gelişmeleri sağlayan makinelerin kullanılması gerekliliği de değerlendirme kapsamına alınmalıdır. Bu bağlamda ekonomik hayatın sürekliliği, borçların bir an evvel ödenmesinin temini gayelerine matuf olmak üzere kendisinin ve ailesinin sağlıkla yaşamalarını sürdürebilmesi, mesleğin devamı için zorunlu, vazgeçilmez, çağın koşullarına uygun alet, edevat, makine ve benzer vasıtalar makul kıstaslar dahilinde haczedilmezlik kuralı kapsamında değerlendirilmelidir. ( Yargıtay 12. hukuk dairesi kararı)

Borçlu çiftçi ise, kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan arazi, çift hayvanları, nakil vasıtaları ve diğer teferruatı ve ziraat aletleri haczedilemez. Binaenaleyh her şeyden evvel borçlunun çiftçi olup olmadığı ve mahcuzun ne şekilde kullanıldığı tespit edilerek haiz olduğu vasıflara göre haczedilmek iddiasının tahkiki gerekir. (Yargıtay 12. hukuk dairesi)

Borçlunun geçimi için gerekli hayvanları

Borçlu veya ailesinin geçimleri için gerekli ise, borçlunun tercih edeceği bir süt veren mandası veya ineği veyahut üç keçi veya koyunu ve bunların üç aylık yem ve yataklıkları haczedilemez. Burada dikkat edilmesi gereken husus bu hayvanların süt verip vermemesidir. Süt vermeyen hayvan mahsulünden faydalanma durumu olmayacağından her halükarda haczedilebilir.

Borçlunun yiyecek ve yakacakları

Borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları ile;

a) Borçlu çiftçi ise ayrıca gelecek mahsul için gerekli olan tohumluğu,

b) Borçlu bağ, bahçe veya meyve ve sebze yetiştiricisi ise kendisinin ve ailesinin geçimleri için zaruri olan bağ, bahçe ve bu işler için gerekli bulunan alet ve edevatı, malzemesi ve fide ve tohumluğu,

c) Geçimi hayvan yetiştirmeye münhasır olan borçlunun kendisinin ve ailesinin geçimleri için zaruri olan miktarda hayvan ile bu hayvanların üç aylık yem ve yataklıklar haczedilemez.

Ordu ve Zabıta hizmetlerinde malul olanlara bağlanan aylıklar

Memleketin ordu ve zabıta hizmetlerinde malul olanlara bağlanan emekli aylıkları ile, bu kabil kimselerin dul ve yetimlerine bağlanan aylıklar ve ordunun hava ve denizaltı mensuplarına verilen uçuş ve dalış ikramiyeleri haczedilemez.

1982 Anayasası’nın 61. maddesinde de Devlet, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle malul ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar. Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur. Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir. Devlet korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması için her türlü tedbiri alır.

Belirtilen düzenleme sadece ordu ve zabıta hizmetlerinde malul olanlara mahsustur. Bunun haricindeki sivil memuriyetlerde malul olanlara bağlanan emekli aylıkları bu bent kapsamında değerlendirilemeyeceği gibi maddenin Anayasa’nın 61. maddesi de dikkate alınmak suretiyle yorumlanması sonucu, korunması istenen hukuki menfaatin ordu ve zabıta olarak görevli şahısların vazife malullüğü kapsamında değerlendirilmemesi halinde aylıkları bu bent kapsamı dışında olduğundan hacze konu edilebilir. ( Yargıtay 10. hukuk dairesi)

Memleketin ordu ve zabıta hizmetlerinde malul olanlara bağlanan emekli aylıkları ile bu kabil kimselerin dul ve yetimlere bağlanan aylıklar ve ordunun hava ve denizaltı mensuplarına verilen “uçuş ve dalış ikramiyeleri haczedilemez” düzenlemesi kıdem tazminatını kapsamamaktadır. (Yargıtay 10 hukuk dairesi)

Yardım sandığı ve derneği tarafından bağlanan aylıklar

Bir yardım sandığı veya derneği tarafından hastalık, zaruret ve ölüm gibi hallerde bağlanan aylıklar haczedilemez.

Örnek verecek olursak; Türkiye Vakıflar Bankası TAO Memur ve Hizmetleri Emekli ve Sağlık Yardımı Sandığı’ndan alınan emekli maaşı ikramiye ve diğer ödemelerin bir sosyal yardım sandığından alınan aylıklar bu niteliktedir. (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi)

Vücut ve sağlık üzerine ika edilen zararlar için ödenen tazminatlar

Vücut ve sağlık üzerine ika edilen zararlar için tazminat olarak zarar görenin kendisi veya ailesine toptan veya irat şeklinde verilen veya verilmesi gereken paralar haczedilemez.

Vücut bütünlüğünün ihlali, zarar görenin beden veya ruh bütünlüğünün maddi veya manevi bir zarar meydana gelecek şekilde bozulmasını ifade eder. Borçlar Kanunu’nun 56. maddesine göre bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir. Ağır bedensel zarar veya ölüm halinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir.

Askerlik malullerine, şehit yetimlerine verilen harp malullüğü zammı ile tekel beyiyeleri

Askerlik malullerine, şehit yetimlerine verilen harp malullüğü zammı ile, 1485 sayılı kanun gereğince verilen tekel beyiyeleri haczedilemez.

5510 sayılı SGK kanunun 41. maddesinde malullük tanımlanmış olup sigortalıların vazifelerini yaptıkları sırada veya vazifeleri dışında idarelerince görevlendirildikleri herhangi bir kamu idaresine ait başka işleri yaparken bu işlerden veya kurumlarının menfaatini korumak maksadıyla bir iş yaparken ya da idarelerince sağlanan bir taşıtla işe gelişi ve işten dönüşü sırasında veya iş yerinde meydana gelen kazadan doğmuş olursa, buna vazife malullüğü ve bunlara uğrayanlara da vazife malullüğü denir.

Örneğin, askerlik görevini yaparken bir erin açtığı ateş sonucu yaralanan ve bu yaralanma sonucu sağ bacağında 3 cm kısalık oluşan ve bu sakatlığının askerlik görevinden kaynaklandığı konusunda ihtilaf bulunmadığı anlaşılan olayda mevzuata göre vazife malulü olarak kabul edilen kişinin aldığı aylıklar bu kapsamda değerlendirilir.

Borçlunun haline münasip evi

Borçlunun haline münasip evi “ancak evin değeri fazla ise bedelinden haline münasip bir yer alınabilecek miktarı borçluya bırakılmak üzere haczedilerek satılabilir”.

Maddenin tatbikinde borçlunun haline münasip ev değerlendirilirken, borçlunun ve ailesinin barınmasının teminine dayanmalı ve borçlunun aile fertlerinin sayısına ve içtimai durumuna bakmak suretiyle bir karara varılması, borçlunun müşkül duruma düşmemesi gerekmektedir.(İzmir Defterdarlığı tamimi)

Haline münasip evin değerlendirilmesinde borçlunun aile yapısı, borçlu ile aynı konutta ikamet etmek durumunda bulunan aile birey sayısı, bunların sosyal konumları ve ihtiyaçları gibi ölçülerin birlikte ele alınması suretiyle haczedilen evin borçlunun haline münasip olup olmadığı hususunda bir sonuca varılması mümkün olacaktır. Gayrimenkulün apartman dairesinde dubleks şeklinde, oturum alanı 127 m2, odalar ve salonun taban döşemelerinin ahşap parke, duvarlarının yağlı boya, wc ve banyo duvarlarının seramik, kapı ve pencere doğramalarının ahşap, dış kapının saç demirden yapıldığı, kat kaloriferi şeklinde düşünüldüğü ancak ısıtmanın soba ile yapıldığı, rayiç değerinin 28.000 TL olacağı tespitler karşısında haczedilen evin ancak bir ailenin mesken ihtiyacını karşılayacak ölçüde olduğu kanaat getirilmiştir. (Danıştay 3. daire)

6183 sayılı Kanununun 70. maddesinin 11. bendine göre alacaklı amme idaresi tarafından hacze konu evin özellikleri ve değeri tespit ettirilerek, hacizli gayrimenkulün satılıp satış tutarından haline münasip bir ev satın alabilecek miktarının borçluya bırakılması kaydıyla amme borçlusunun sahip olduğu tek evinde haczedilebilir. (Danıştay 3. daire)

Örneğin; İstanbul Sarıyer bölgesinde ikamet eden Volkan Bey’in amme idaresine borcu 1.000.000 TL olup oturduğu evin rayiç bedeli satış komisyonu tarafından 750.000 TL olarak belirlenmiştir. 6183 sayılı Kanunun 70/11 maddesinde evin değerinin fazla olması halinde bedelinden haline münasip bir yer alabilecek miktarı borçluya bırakılmak suretiyle haczedilerek satılmasına imkan tanınmıştır.

Buna göre haline münasip ev belirlenirken borçlunun aile fertlerinin sayısının ve içtimai durumuna bakmak suretiyle bir karara varılması, borçlunun müşkül duruma düşmemesi sağlanmalıdır. Şöyle ki ailenin çok çocuklu olduğu da dikkate alınarak İstanbul Bağcılar’da belirlenen 3+1 ve 300.000 TL değerli ev haline münasip olarak değerlendirilmiştir. Haczedilen gayrimenkulün satış bedelinden bu bedel düşülerek kalan tutar amme borcundan mahsup edilir. (750.000 TL – 300.000 TL=450.000 TL) ve geri kalan 550.000 TL lik borcun takip ve tahsiline devam edilecektir.

Harcırah kanununa göre yapılan ödemeler

Harcırah, sürekli veya geçici görevle bir yere gönderilen görevlilere, bu yere gidebilmeleri, orada yiyip içme ve konaklama gibi yapacakları diğer giderleri karşılamak için verilen para, yolluk olarak tanımlanabilir. 6245 sayılı Kanunun 5. maddesinde harcırahın unsurları “yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masrafı” olarak belirtilmiştir.

2022 sayılı 65 yaşını doldurmuş muhtaç, güçsüz ve kimsesiz vatandaşlara aylık bağlanması hakkında kanun uyarınca bağlanan aylıklar

2022 sayılı 65 yaşını doldurmuş muhtaç, güçsüz ve kimsesiz vatandaşlara aylık bağlanması hakkında kanun, gerek yaş haddi gerekse özürlü olma nedeni ile ihtiyacı olan hak sahiplerine yapılan ödemeleri kapsar. Bu kanun çerçevesinde aşağıda belirtilen ödemeler hiçbir şekilde haczedilemez.

– 65 yaşını doldurmuş, herhangi ber geliri bulunmayan güçsüz ve kimsesizler,

– 18 yaşından büyük 65 yaşından küçük sakat ve mağdur durumda olanlar,

– 18 yaşından küçük ve sakat olanların fiilen bakımını yapan ve herhangi bir geliri olmayan yakınları

2022 sayılı kanundaki koşulları taşıyan her bireyin hayatını ancak en zaruri ölçülerde devamını sağlayacak miktardaki bu gelirlerinin haczedilmesi kuralı getirilmiştir. Kanunun tatbikinde önemli olan, bu aylığı hangi kuruluşun bağladığı değil niçin bağladığıdır. Bu aylıklar için başkaca yasalarda 2022 sayılı yasada olduğu gibi özel bir haczedilmezlik kuralının öngörülmemiş olması, aksinin öngörüldüğüne değil, aynı doğrultuda bur genel hükmün varlığına bakılmalıdır. (Yargıtay 12. hukuk dairesi)

Böylece Haczedilmeyecek Mallar Nelerdir? Başlıklı yazımızı burada sonlandırıyoruz. Bizler Pratik Vergi Ailesi olarak vatandaşlarımızı bilgilendirmeye yeni yazılarla devam edeceğiz. Sizlerinde yazılarımız hakkında soru, görüş ve önerileri olursa bizimle irtibata geçebileceğini hatırlatırız. Ayrıca bizleri Facebook, Twitter ve Linkedin hesaplarımızdan takip ederek bizlere destek olabilirsiniz.

Sevgi ve Saygılarımla

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here