Bretton Woods Sistemi Nedir? 

0
116
Bretton Woods Sistemi Nedir? 

Büyük Buhran Avrupa’nın, Amerika’nın ve nihayetinde tüm dünyanın gördüğü en büyük ekonomik krizlerin başında gelmektedir. Resmi veriler 1930’lu yıllarda her 4 kişiden 1’inin işsiz olduğunu belirtmektedir. Bu verilerin resmi kaynaklara dayandığını düşünürsek gerçek verilerin daha ciddi boyutta olduğunu tahmin etmek pek güç değil. Peki ne oldu da bu dönem ciddi bir krizle karşılaşıldı. Her ne kadar 1930 Buhranına bir başka Pazar Okumalarında çalışacak olsak da burada kısaca 1930 buhranına değinmekte fayda görüyorum. 1930 Buhranı Tecrübesi Bretton Woods Sistemi için de bizlere ön bilgi sağlayacaktır.

Kısaca 1930 Buhranı Nedir?

1930 Buhranına geniş olarak bir başka yazımızda değineceğiz. Ama öncelikle şunu söylemek gerekir ki, 1930 buhranı ekonomi ve maliye dünyasına yeni bir kahraman kazandırmıştır ki O da Keynes’tir. Keynes aynı zamanda modern maliyenin kurucu babasıdır. Peki Büyük Buhran’nın hangi tecrübeleri Bretton Woods sistemine zemin hazırlamıştır?

1.Dünya Savaşı sonuçlarına baktığımız zaman galip devletlerin mağlup devletlere ciddi  sorumluluklar yüklediğini görüyoruz. Özellikle Almanya’ya yüklenen sorumluluk ve cezalar hem uluslararası ekonomi transferine sekte vurmuş hem de 2. Dünya Savaşının gerekçesini oluşturmuştur. Ayrıca 1. Dünya Savaşı sonunda kurulan Cemiyet-i Akvam gibi kurumlar görevlerini yerine getirememişti. Bu sebeple savaş sonu Avrupa’nın toparlanması geç olmuş ve Büyük Buhran’a sebep olmuştur. Avrupa’da başlayan bu kriz bir dinamo etkisiyle tüm Avrupa’yı, Amerikayı ve nihayetinde tüm dünyayı etkilemiştir. Yine 1. Dünya Savaşı sonunda devletlerin kendi çıkarları peşine koşarak erkenden toparlanma isteği kazan kazan politikasına sekte vurmuştu. Bu sebeple de uygulanmak istenen liberal politikalar hayata geçirilememişti.

Büyük Buhran kısaca uluslararası ekonomide bir hegemonyanın ve müdahalenin olması gerektiği tecrübesini aktörlere göstermiştir. Dünya 2.dünya savaşı sonra sistemde içerisinde hegemonya ve müdahale içeren bir sistem inşa etmiştir. Bu sistem uluslararası Keynesçilik de olarak bilinen Bretton Woods sistemidir.

Bretton Woods Sisteminin Kuruluşu 1944

1944 yılında yukarıda sayılan sebeplerden ötürü Amerika’nın Bretton Woods kasabasında içlerinde Sovyetler birliği ve Doğu Avrupa ülkelerinin de dahil olduğu 44 ülke bir araya geldi.

Konferansta iki fikir öne sürüldü. İngiltere’nin desteklediği Keynes Planı ve Amerka’nın desteklediği White Planı üzerine tartışmalar odaklandı. Her ne kadar White planı kabul edilmiş olsa da itiraf etmek gerekir ki, White Planı Keynesyen modele yaklaştırılarak kabul edilmiştir. Keynes uluslararası takas ofislerinin kurulması gerektiğini söylemiş de White Planı ile dünya sabit kur sistemi olan Bretton Woods sistemine geçmiştir.

Bretton Woods Sistemi Ne Demek?

Bu model ile beraber tüm ülkeler paralarını dolara endeksleyecektir. Amerika Birleşik Devletleri ise parasını altına endeksleyecektir. Bu durum doları dünya ekonomisin zirvesine taşımakta ve ABD’ yi ise dünyanın jandarması konumuna yerleştirmektedir. Zira uluslararası piyasada geçerli olacak para biri olarak Dolar kabul edilmiştir.Pek tabi sosyalist devletler bu sistemi kabul etmemiştir. Kabul eden tek Sosyalis Devlet olarak ise Romanya’yı görüyoruz.

Bretton Woods Sistemi ile Kurulan Kurumlar

Bretton Woods sistemi uluslararası ekonominin serbestleşmesini öngörmekteydi. Bu sebeple uluslararası piyasaların ihtiyaç duyduğu kurumlar vardı. Bu kurumların uluslararası piyasaları düzenlemesi ve devletlere finans desteği sağlaması amaçlanmaktadır. Şimdi bu konferansta kurulması kararlaştırılan kurumları sayalım;

  • Uluslararası Para Fonu
  • Dünya Bankası
  • Uluslararası Ticaret Örgütü

Sayılan kurumlar arasında bir tek Uluslararası Ticaret Örgütü faaliyete geçmemiştir. Zira ABD bu kurumu desteklememiştir. Uluslararası Ticaret Örgütü yerine GATT yürürlüğe girmiştir.

Uluslararası Para Fonu, Dünya Bankası ve GATT hakkında ileriki günlerde detaylı çalışmalar yapacağız. Ayrıca Bretton Woods sisteminin son bulmasını ve son bulma nedenlerini ileriki yazılarımızda detaylıca çalışacağız. Yine de burada kısaca değinerek Bretton Woods sistemi Nedir? başlıklı yazımızı sonlandıralım.

Bretton Woods Sistemi Neden Çöktü?

Bretton Woods sistemi imzalandığı 1944 yılından çöküşü olan 1971 yılına kadar uluslararası ekonominin liberalleşmesini sağladı. Bu sistemin ana aktörü ise ABD oldu. Bu dönemde Amerika bir nevi dünyanın merkez bankası konumuna yerleşti. Doların uluslararası ticarette geçerli tek para olması Amerika’yı dünyanın en güçlü ihracatçı konumuna yerleşti. 1970 yıllara doğru Japonya’nın ekonomik bir güç olarak ortaya çıkması, Vietnam krizi ve özellikle Soğuk Savaşın yumuşama evresine geçmesi gibi sebepler Bretton Woods sisteminin etkisini zayflattı. Sistemin çökmesinin ana sebebi olarak ise Amerika’nın ihracatçı konumundan ithalatçı konumuna düşmesini görüyoruz. Amerika Birleşik Devletlerinin artan ithalatı dış borçlarını arttırmıştır.

Sonuç olarak Bretton Woods sisteki 30 yıla aşkın bir süre Avrupa ve Amerika’da etkisini sürdürmüştür. Batı bu dönemde dünya tarihi boyunca hiç yapmadığı kadar ticaret yapmış ve bütünleşmiştir. Bu yakınlaşma Avrupa Birliği’nin fikri zeminini hazırlamıştır. Ayrıca Amerika’nın dünyanın finansörlüğüne soyunması Avrupa’nın 2.Dünya Savaşı sonrası toparlanma sürecini hızlandırmıştır. Ayrıca bu dönem dünyanın hızlıca kapitalistleştiği, Radyonun yerini Televizyonlara bıraktığı bir dönemdir.

Bretton Woods Sistemi Nedir? Başlıklı yazımız burada sona ermektedir. Sizler de eklemek istedikleriniz için bizlerle iletişime geçebilirsiniz. Bizleri sosyal medya hesabından takip edebileceğinizi hatırlatmak isteriz. Bretton Woods sistemi ile ilgili daha detaylı ve akademik bir çalışma için linki tıklayabilirsiniz.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here