24 Ocak 1980 Kararları Öncesi ve Sonrası

0
168

Son zamanlarda sıklıkla duymaya başladığımız tanımların başında yapısal reformlar gelmektedir. Peki neymiş bu yapısal reformlar? Biz bu sorunun cevabı olarak daha önce uygulamış olduğumuz yapısal reformlara ve krizlere dair bir yazı dizisi oluşturmayı düşündük.Yazı dizimize ise 24 Ocak kararları ile başlamaya karar verdik. 24 Ocak kararları neden önemlidir? Etkileri nelerdir? 24 Ocak kararlarının mimarı kimdir gibi sorular ile 24 Ocak 1980 kararları öncesi ve sonrası Türkiye’yi anlatmaya çalışacağız. 24 Ocak 1980 Kararları Öncesi ve Sonrası yazımıza 24 Ocak 1980 öncesi Türkiye ile başlayalım.

24 Ocak Kararları Öncesi Türkiye

Türkiye 1960 yılları itibariyle ithal ikameci politikalara yönelmişti. Bu dönemin ana politikası ithal ürünlerin engellenip bu ve benzeri ürünleri yurt içinde üretmekti. İthal ikameci sanayileşme iki evreden oluşur. İlk evrede temel tüketim ve zorunlu malların ithal ikamesi, ikinci aşama ise yatırım ve sermaye mallarının ithal ikamesi. İlk evre kolay evredir ve Türkiye bu evreyi kolaylıkla başarmıştır. İkinci evre ise zordur. Büyük sabit sermaye gerekir. Zira yapılacak yatırımlar külfetlidir. Türkiye’de bu evre tamamlanamamıştır. İthal ikameci politikaların döviz kıtlığına yol açması ve döviz getirici işlemlerin az olması sebebiyle Türkiye  borçlanma ve devamında dış açık sorunu gibi sorunlara karşılaşmıştır. Sistemin tıkandığı bu gibi durumlarda ise kriz patlak vermiştir. İçsel sebeplerle beraber dış sebepler de bu krizde etkili olmuştur. Bu dış sebepleri, petrol krizi, Kıbrıs barış harekâtı olarak sayabiliriz. Tüm bu iç ve dış sebeplerden ötürü sistem tıkandı ve 78-79 krizleri oldu. Bu dönemde ülkemizde terör baş göstermiş, sağ-sol çatışmalarının toplumun geneline yayılmasını, karaborsacılık, stokçuluk ve yüksek enflasyon izlemiştir. Türkiye bu dönemde Süleyman Demirel’in tabiriyle 70 cente muhtaç hale gelmiştir.

Krizler için çıkış olarak 79 istikrar programı denenmiştir. Ancak bu program etkili olamayınca dönemin ruhunu yansıtacak ve 24 Ocak kararları olarak bilinen istikrar programı açıklanmıştır.

24 Ocak Kararları Nedir?

Ekonomimizin geçirdiği en büyük yapısal reformlardan biri olan 24 Ocak kararlarının uygulanmasında 80 sonrası kurulan askeri yönetimin büyük katkısı olmuştur. 24 Ocak Kararlarının mimarı olarak Turgut Özal’ı görüyoruz. Turgut Özal başbakanlık müsteşarı olarak görev yapmaktaydı. Dönemin başbakanı Süleyman Demirel tarafından krizden çıkış programını hazırlanması için Özal görevlendirildi.

24 Ocak Kararları Ne Getirdi?

1980’li yılların başlarında dünya ekonomilerinde neoliberal politikalar revaçtaydı. Bu sebeple 24 Ocak kararları çağın ruhunu yansıtmaktaydı. O döneme baktığımızda Amerika başkanı olarak Reagan’ı İngiltere başbakanı olarak ise Thatcher’ı görüyoruz. Bu iki isim de ekonomik anlayış olarak neoliberal politikaları tercih etmekteydi. Özal 24 Ocak kararları için, neoliberal politikalara geçişin başlangıcıdır demektedir. Bu kararlar ile ekonominin öncülüğü kamudan alınarak özel sektöre devredilmiştir. Devletin minimize edilmesi ile beraber karma politikalardan neoliberal politikalara geçiş sağlanmıştır. Artık devletçilikten tamamen vazgeçilmiş ve serbest piyasa ekonomisine geçilmiştir. İthal ikameci politikalar terkedilmiş ve ihracata yönelik sanayileşme dönemine geçilmiştir.

İhracata Yönelik Sanayileşme Dönemi

İhracat yönelik sanayileşmenin ana amacı ürünleri ihracata yönlendirerek döviz kazancı elde etmektir. Dış rekabete dayanabilmek için ucuz malları kaliteli üretilmelidir. Dışa açılabilmek için piyasa ekonomisin inşa edilmesi zaruridir. Piyasalar liberalize edilmeli devlet piyasadan olabildiğince çekilmelidir. Devletin bu modeldeki konumu düzenleyici ve denetleyici olmasıdır.

24 Ocak Kararları Nedir?

Şimdi 24 dönemin başbakanı Süleyman Demirel tarafından kamuoyuna açıklanan 24 Ocak Kararları neleri kapsıyor bunlara bakalım:

  • İhracata Dayalı Sanayileşme Stratejisi Benimsenecek: İthal ikameci sanayileşme stratejisinden vazgeçildiği için ekonomi dışa açılmıştır. Tarıma destek azaltılarak sanayileşme ön plana çıkarılacaktır.
  • Üretim maliyeleri düşürülecek: Reel ücretler düşürülerek üretim maliyetleri düşürülmüştür
  • Sürekli devalüasyon yapılacak: Sürekli devalüasyonla dış açıkların kapatılması amaçlanmıştır
  • Dış ticaret serbestleştirilecek: Dış ticaret ile döviz kazancı amaçlanmıştır. Bu sebeple ihracatta vergi iadesi uygulamasına başlanmıştır. Bu durum ise istismar edilmiş naylon fatura ve hayali ihracat sorununu ortaya çıkarmıştır.
  • Serbest piyasa koşulları tesis edilecek: İhracata dayalı sanayileşme planının uygulanabilmesi için serbest piyasa koşullarına geçilmesi gerekmektedir. Böylece dünya ekonomisi ile entegrasyon sağlanmaya çalışılacaktır.
  • Bütçe açığı kapatılacak: Sübvansiyonlar, teşvikler ve kit açıklarının finansmanlarının sınırlandırılması ile bütçeye olan yükler azaltılmıştır.
  • Fiyat istikrar sağlanacak: Para arzı artışının kontrol altına alınması amaçlanmıştır.
  • Özelleştirme Uygulamasına Geçilecek: Özelleştirme 24 Ocak kararları ile ilk kez felsefik bir temel bulmuştur. Özelleştirmeye dair ilk yasal düzenleme ise 1984’te yapılmıştır.
  • Üretim Artışı Eksik Kapasite ile Sağlanacak: Devletçilik uygulamasının olumsuz taraflarından birisi de ekonomide aşırı kapasitenin hâkim olmasıdır. Eksik kapasiteli üretim artışı uygulaması ile ekonomide yer alan atıl kapasitenin de üretime katılması planlanmıştır.

Sonuç Olarak;

24 Ocak kararları ile birlikte  Türkiye ekonomik anlamda büyük bir devrim yaşamıştır. Bu devrimin oluşmasında IMF gibi dış kuruluşlarının taleplerinin olmaması da 24 Ocak kararlarını diğer yapısal reformlardan ayıran özelliklerden biridir. Yine 24 Ocak Kararları 1983, 28 sayılı karar ve 1989,32 sayılı kararın zeminini oluşturmuştur. 24 Ocak kararlarını takip eden 28 ve 32 sayılı kararlar ekonomimizin değişiminde büyük katkı sağlamıştır. 24 Ocak kararları ile beraber son olarak eklemek gerekirse; 24 ocak kararları Türkiye’yi ilk kez dünya açmış ve dünya ekonomisi ile entegrasyon sağlanmıştır. Yine 24 Ocak kararları 1980 darbesi sonrası kurulan askeri yönetim tarafından da desteklenmiştir.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here